Odpowiedz
Jadąc do Warszawy, którą trasę wybierasz?
przez Stanisławów
przez Wyszków
przez Jadów
przez Mińsk Mazowiecki
nową obwodnicą Mińska Mazowieckiego (A2)
przez Górę Kalwarię

Twój profil

Masz już profil? Zaloguj się!

Login:
Hasło:



Pierwszy raz w Wegrow.info?

Załóż prywatny profil. Zarejestruj się


Atualnie stronę odwiedza 11 gości oraz 2 
zarejestrowanych użytkowników.

Darmowe programy
Instaluj Darmowe Programy. Zadbaj o Swoje oprogramowanie.

Nowości
Węgrów magnackim miastem prywatnym. Część 3



Węgrów magnackim miastem prywatnym. Część 3

Wiemy już jak wyglądała Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVI i XVII wieku oraz jak mniej więcej funkcjonowały w niej miasta prywatne. Spójrzmy więc na losy Węgrowa pod rządami możnych właścicieli.



Początki Węgrowa jako miasta prywatnego można datować na rok 1444, kiedy to jego właścicielem zostaje Stanisław z Ołomuńca. Potomkowie Stanisława przyjęli najprawdopodbniej w drugiej połowie XV wieku nazwisko Węgrowskich lub Uhrowskich. Jedna z przedstawicielek tego rodu, Maryna Uhrowska, poślubiona została przez Janusza Kostewicza, wojewodę podlaskiego. Ich córka Anna, posiadająca Węgrów jako wiano, wyszła ok. 1536 roku za Jana Radziwiłła, który stał się właścicielem miasta. Gdy ten umiera w 1542 roku, miasto przechodzi w ręce jego córki Anny, poślubionej wkrótce przez Stanisława Kiszkę, wojewodę witebskiego. Rozpoczyna się nowy etap w dziejach miasta.

Rządy Kiszków w Węgrowie słusznie kojarzą się z początkiem i rozwojem w nim protestantyzmu. Po śmierci Stanisława Kiszki w 1542 roku rządy w mieście rozpoczyna jego żona Anna, która zakłada w 1558 r. zbór kalwiński. Przejmuje na ten cel kościół katolicki oraz plebanię. Wkrótce do Węgrowa sprowadzeni zostają antytrynitarze (arianie vel bracia polscy). Najsłynniejszy ich przedstawiciel, Piotr z Goniądza, wydaje w założonej w 1570 r. przez Jana Kiszkę drukarni węgrowskiej swoje dzieła (jedno z nich znajdziecie pod tym adresem: http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=20851&from=FBC ). Wiek szesnasnty jest również czasem tworzenia się włości starowiejskiej (lub starowiejsko-węgrowskiej) w skład której wchodzą: miasto Węgrów, dwór (później pałac) w Starej Wsi, folwarki w Ruchnie, Starej Wsi i Jartyporach a także wsie – Stara Wieś, Ruchna, Jartypory, Borzychy, Tończa i Zuzułka oraz puszcze. W tym czasie przybywają również do Węgrowa Żydzi, którzy już w pierwszej połowie XVII w. stanowią liczną grupę mieszkańców.

W 1593 roku, rok po śmierci  Jana Kiszki, wdowa po nim, Elżbieta, wychodzi za mąż za Krzysztofa Radziwiłła zwanego "Piorunem", który wypędza arian i przekształca zbór na kalwiński. W Węgrowie rozpoczyna się tym samym okres "radziwiłłowski" który trwa do roku 1664, kiedy to ówczesny właściciel miasta, Bogusław Radziwiłł, sprzedaje włość starowiejską i sokołowską Janowi Kazimierzowi Krasińskiemu. Pod rządami Radziwiłłów następuje dalszy, pomyślny rozwój Węgrowa. Do miasta sprowadzeni zostają w pierwszej połowie XVII w. Szkoci. Krzysztof Radziwiłł (nie mylić z "Piorunem"!), opiekun dóbr węgrowskich w czasie małoletności Bogusława, buduje zbór dla protestanów i oddaje katolikom kościół przy rynku. Sam Bogusław zaś wydaje później liczne przywileje dla miasta, w których reguluje stan prawny miasta. Zleca również budowę ratusza oraz rozbudowywuje dwór w Starej Wsi. Na jego wniosek król Jan Kazimierz wystawia dla Węgrowa w 1651 r. dokument, w którym nadaje miastu herb oraz potwierdza prawo magdeburskie. Bogusław zrównuje również w prawach ludność różnych wyznań, w tym licznych w Węgrowie Żydów, choć szczególną opieką otacza luteran i kalwnistów.

Pomyślność miasta zostaje mocno zachwiana podczas potopu szwedzkiego. Wtedy to Węgrów zostaje zrabowany tak przez wojska szwedzkie, jak i polskie. Ten drugi atak skupił się głównie na spustoszeniu zboru protestanckiego. Mimo to nie został Węgrów w tym czasie spustoszony w tak znacznym stopniu jak Liw. O ile Węgrów pod opieką potężnego magnata zdołał się odbudować i odzyskać sprawność, o tyle Liw, małe miasto królewskie, przez długi czas ledwo funkcjonował (nawet kupcy z jarmarków przenieśli się na drugą stronę Liwca).

Węgrów ucierpiał zaś znacznie w 1703 roku, kiedy to podczas wyniszczającej Rzeczpospolitą III wojny północnej (tzw. Wielkiej Wojny Północnej) wojska szwedzkie spustoszyły miasto i zniszczyły gotycki kościół. Odbudową miasta po zniszczeniach i przywróceniem mu dawnej świetności zajął się Jan Dobrogost (Bonawentura) Krasiński. Zadanie to łączył z udaną próbą zwiększenia wpływów katolicyzmu w mieście. Ufundował klasztor, do którego sprowadził mnichów z zakonu franciszkanów reformowanych, zbudował nową świątynię przy rynku. Sprowadził także do Węgrowa księży bartoszków (bartolomitów lub jeszcze inaczej - komunistów), którzy zaczęli prowadzić szkołę i seminarium duchowne. Z biegiem czasu nasilały się jednak ekscesy dotyczace ludności protestanckiej, którą Jan Dobrogost wziął w obronę. Zjawiska te nasiliły się po jego śmierci w 1717 roku. Samo miasto przeszło zaś w ręce syna Dobrogosta, Stanisława, a potem wnuka Błażeja.

Po bezpotomnej śmierci Błażeja w 1751 roku rozpoczął się długotrwały proces o spadek po Krasińskich. Chodziło nie tylko o Węgrów ale o całą fortunę rodu. Dopiero w roku 1762 miasto staje się własnością Franciszki Krasińskiej, żony królewicza Karola, syna króla Augusta III. W tym czasie widać już postępujący upadek miasta. Powoli zanika sukiennictwo, tak rozwnięte wcześniej przez Szkotów. Próbę jego ratowania podjął w 1766 król Stanisław August Poniatowski, włączając fabrykę w Węgrowie do Kompanii Manufaktur Wełnianych, niestety bez rezultatów. Także i zbór węgrowski tracił na znaczeniu, czego wymownym przykładem jest formalne objęcie go patronatem przez zbór warszawski w 1779 roku (role się więc odwróciły, gdyż do tej pory to zbór węgrowski był zborem macierzystym dla warszawskiego). Ostatecznie Franciszka Krasińska sprzedaje w 1782 roku Węgrów Aleksandrowi Ossolińskiemu, miecznikowi Wielkiego Księstwa Litewskiego, który dzierży Węgrów aż do upadku I Rzeczypospolitej. W XIX w. miasto staje się własnością na krótko gen. Stanisława Kickiego, a później rodziny Łubieńskich. Ostatecznie Węgrów przestaje być miastem prywatnym w 1869.

Ów skrótowy przegląd dziejów Węgrowa jako miasta prywatnego pokazuje nam, jak wiele w jego dziejach zależało od ówczesnych właścicieli, szczególnie w sferze religijnej. Dzięki ich opiece miasto mogło skutecznie odbudowywać zniszczenia spowodowane wojnami czy pożarami. Niewątpliwie najpomyślniejszym czasem w rozwoju miasta był wiek XVII, kiedy to zgodnie żyli ze sobą Polacy, Żydzi, Szkoci, być może jeszcze Rusini, czy też, wybierając inne kryterium, katolicy, luteranie, kalwiniści i Żydzi.
   

Oczywiście opisanie bogatej historii Węgrowa nie jest możliwe w ramach jednego artykułu, dlatego też wiele zagadnień poruszymy w kolejnych. Czekamy również na Wasze propozycje – czego o historii miasta i okolic chcielibyście się dowiedzieć? Z chęcią wybierzemy się w podróż w przeszłość ścieżkami, które sami wskażecie.

Autor: Michał Gochna

Obraz: Jan Dobrogost Krasiński

Dodano: 12-02-2012, odsłon: 5530
Komentarze
Kairos
(13-02-2012, 22:21:34, IP: 195.150.x.xxx)
Michał, dzięki za art! - czekam na następne :)
ja(28-02-2012, 19:05:22, IP: 93.154.xxx.xx)
podaj z czego korzystałeś pisząc artykuł

mirosław roguski(07-05-2012, 20:37:05, IP: 46.134.xxx.xx)
Wlaścicielem Węgrowa  nie był generał Kicki a Stanisław klicki cześnik różański.Zgromadził on znaczną fortunę dzięki grze a karty i różnym transakcjom z wojskami rosyjskimi.W 1795 na prośbę szlachty liwskiej odzyskał od wojsk okupacyjnych należne jej  pieniądze za wybierany prowiant .

Michal_Gochna
(07-05-2012, 21:07:40, IP: 89.250.xxx.xx)
Panie Mirosławie dziękuję za sprostowanie!
Jeśli chodzi o komentarz powyżej i pod poprzednią częścią artykułu co do bibliografii - nie podawałem jej z uwagi na popularny charakter artykułu (stąd też brak przypisów). Wiedzę czerpałem z różnych lektur niegdyś przeczytanych i ciężko byłoby mi wymieniać je tutaj wszystkie. Z pewnością największą pomocą służył mi tom pierwszy monografii historii Węgrowa pod redakcją ś.p. prof. A. Kołodziejczyka (choć z książki tej należy korzystać ostrożnie). Zainteresowanym szczegółowszą bibliografią do historii Węgrowa służę pomocą, proszę  słać maile na michal.gochna@wegrow.info. Pozdrawiam. Michał Gochna



Wiadomości [więcej]
Nasze sprawy [więcej]
Kultura i rozrywka [więcej]
Sport [więcej]
Zdarzenia Policja, Straż, Pogotowie [więcej]
Ciekawostki [więcej]

Przydatne info

Węgrów online

Gazeta Internetowa - Wegrow.info w swoim założeniu ma służyć
mieszkańcom Węgrowa oraz całemu Powiatowi Węgrowskiemu.
Jest projektem otwartym, czyli każdy może uczestniczyć w jego
tworzeniu. Mamy jedyne aktywne forum w Powiecie Węgrowskim.
Dział bezpłatnych ogłoszeń oraz pomocy sąsiedzkiej.
Polecamy katalog sprawdzonych firm oraz dział historyczny.
Nasza redakcja skupia wyłącznie osoby ceniące niezależność
oraz mające dużo chęci do zmian na lepsze.
Wierzymy, że taki właśnie cel spełnia portal Wegrow.INFO
– dlatego odwiedzaj nas regularnie!
Zapraszamy, również na Ogłoszenia Głogów.
Oglądaj stare mapy - Stare mapy, dawne mapy.

Reklama w portalu